Ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία με υπαρξιακό υπόβαθρο
Για μένα, η θεραπευτική διαδικασία είναι ακριβώς αυτό το σημείο συνάντησης: η κατανόηση του πώς γίναμε αυτοί που είμαστε, μαζί με τη δυνατότητα να επιλέξουμε πώς θέλουμε να υπάρξουμε από εδώ και πέρα.
Η εκπαίδευσή μου στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία διαμόρφωσε από νωρίς αυτή τη στάση. Η υπαρξιακή ματιά με έμαθε ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο το παρελθόν του, ούτε απλώς ένα σύνολο συμπτωμάτων. Είναι ένα ον που βρίσκεται διαρκώς εν τω γίγνεσθαι — αντιμέτωπο με την ελευθερία, την ευθύνη και την ανάγκη να δώσει νόημα στη ζωή του, ακόμη και μέσα στον πόνο. Όπως υπογραμμίζει ο Irvin Yalom, η θεραπεία δεν μπορεί να αποφύγει τα μεγάλα υπαρξιακά δεδομένα της ανθρώπινης ύπαρξης: την απώλεια, την αβεβαιότητα, τη θνητότητα, αλλά και την ευθύνη της επιλογής.
Αυτή ακριβώς η υπαρξιακή βάση με οδήγησε να στραφώ βαθύτερα στην ψυχοδυναμική σκέψη. Γιατί, αν η υπαρξιακή θεραπεία θέτει το ερώτημα πώς ζούμε, η ψυχοδυναμική θεραπεία μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε ως εδώ. Από τον Sigmund Freud και μετά, η ψυχοδυναμική θεώρηση μας υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: ότι ένα σημαντικό μέρος της ψυχικής μας ζωής βρίσκεται έξω από τη συνειδητή μας επίγνωση. Οι πρώιμες εμπειρίες και οι πρώτες σχέσεις με τους φροντιστές μας εγγράφονται βαθιά και λειτουργούν ως εσωτερικά πρότυπα για το πώς αγαπάμε, πώς φοβόμαστε, πώς εμπιστευόμαστε και πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Ωστόσο, τα πρώιμα αυτά βιώματα δεν καθορίζουν μοιραία το παρόν. Μπορούν να φωτιστούν, να κατανοηθούν και να επενδυθούν με νέο νόημα. Η αναπτυξιακή ματιά της ψυχοδυναμικής θεραπείας αναγνωρίζει το αποτύπωμα του παρελθόντος, χωρίς να αφαιρεί από τον άνθρωπο την ευθύνη και την ελευθερία του να μετακινηθεί από αυτό. Στην ψυχοδυναμική θεραπεία δεν δουλεύουμε μόνο με αυτό που λέγεται, αλλά και με αυτό που αποφεύγεται∙ με τα συναισθήματα που δεν αντέχθηκαν τότε και συνεχίζουν να αποφεύγονται τώρα∙ με τρόπους σχέσης που κάποτε προστάτεψαν, αλλά σήμερα περιορίζουν. Ο στόχος δεν είναι απλώς η ανακούφιση από το σύμπτωμα, αλλά η ανάπτυξη συναισθηματικής επίγνωσης — γιατί η ουσιαστική κατανόηση του εσωτερικού μας κόσμου αποτελεί βασικό παράγοντα βαθιάς και διαρκούς αλλαγής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η υπαρξιακή στάση και η ψυχοδυναμική πρακτική συναντιούνται ουσιαστικά. Η θεραπεία δεν αφορά μόνο το πώς διαμορφώθηκαν τα μοτίβα του παρελθόντος, αλλά και το πώς αυτά ενεργοποιούνται και αναπαράγονται στο παρόν — ιδίως μέσα στις σχέσεις. Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχει η θεραπευτική σχέση. Από μια διαϋποκειμενική οπτική, η θεραπεία δεν είναι κάτι που «εφαρμόζεται» στον θεραπευόμενο, αλλά κάτι που συν-δημιουργείται μέσα στη συνάντηση δύο υποκειμένων. Ο τρόπος που σχετιζόμαστε στο εδώ-και-τώρα της θεραπείας γίνεται πεδίο κατανόησης, επεξεργασίας και μετασχηματισμού παλιών σχεσιακών εμπειριών. Όσα δυσκολεύουν, αποφεύγονται ή φοβίζουν στη ζωή, συχνά εμφανίζονται —με λεπτούς ή πιο άμεσους τρόπους— και στη θεραπευτική σχέση, προσφέροντας μια ζωντανή ευκαιρία για αναγνώριση και αλλαγή.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το άτομο καλείται όχι μόνο να κατανοήσει βαθύτερα τον εαυτό του, αλλά και να σταθεί διαφορετικά στο παρόν: με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στα δύσκολα συναισθήματα, με περισσότερη ικανότητα αυτοφροντίδας και αυτορρύθμισης, με λιγότερη αποφυγή και με άνοιγμα σε νέους τρόπους σχέσης και ζωής, με λιγότερο φόβο.
Για μένα, η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία με υπαρξιακό υπόβαθρο δεν είναι μια θεωρητική σύνθεση. Είναι μια στάση. Μια στάση που συνδέει την κατανόηση του παρελθόντος με την ευθύνη του παρόντος, αναγνωρίζει τη σημασία της σχέσης ως κεντρικού θεραπευτικού παράγοντα και ανοίγει τον δρόμο για περισσότερη ελευθερία, νόημα και δυνατότητα επιλογής στη ζωή.